5 ρυθμίσεις BIOS που δεν πρέπει ν’ αγγίξεις, ό,τι κι αν σου λένε

Πέντε ρυθμίσεις BIOS όπως το RAID και το CSM μπορούν να «κλειδώσουν» τον υπολογιστή σου ή να διαγράψουν δεδομένα. Δες ποιες να αποφύγεις.

Πέντε ρυθμίσεις στο BIOS του υπολογιστή μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα αν αλλάξουν χωρίς τις κατάλληλες γνώσεις, από απώλεια δεδομένων μέχρι μη αναστρέψιμη βλάβη σε επεξεργαστή ή μητρική. Το BIOS είναι το θεμελιώδες firmware που «μιλάει» απευθείας με το hardware, οπότε ακόμη και μία λανθασμένη αλλαγή μπορεί να κοστίσει ακριβά. Παρακάτω αναλύουμε ποιες ρυθμίσεις χρειάζονται προσοχή και γιατί.

Χειροκίνητο tuning της RAM — καλύτερα μόνο XMP/EXPO

Οι περισσότερες μνήμες RAM δεν αποδίδουν στην ονομαστική τους ταχύτητα από προεπιλογή, γι’ αυτό η ενεργοποίηση των προφίλ XMP (Intel) ή EXPO (AMD) είναι το πρώτο βήμα που αξίζει να κάνει κάθε χρήστης. Πρόκειται για προφίλ που έχουν ελεγχθεί από τον κατασκευαστή, οπότε η χρήση τους θεωρείται ασφαλής παρότι πρόκειται τεχνικά για overclocking. Το μητρικό, όμως, προσφέρει και χειροκίνητη ρύθμιση των timings, της συχνότητας και της τάσης της μνήμης — μια διαδικασία που απαιτεί ώρες δοκιμών και μπορεί να προκαλέσει αστάθεια ακόμη κι όταν το σύστημα φαίνεται σταθερό σε συνθήκες stress test.

Ενημερώσεις BIOS μόνο όταν πραγματικά χρειάζεται

Μια αναβάθμιση BIOS μπορεί να είναι απαραίτητη όταν εγκαθίσταται νέος επεξεργαστής ή μια νέα λειτουργία, όμως στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είναι υποχρεωτική. Τυχόν διακοπή ρεύματος στη μέση της διαδικασίας ενδέχεται να «κλειδώσει» τη μητρική, καθιστώντας την μη λειτουργική. Ο κανόνας που ακολουθούν οι έμπειροι χρήστες είναι απλός: αν κάτι δουλεύει σωστά, δεν χρειάζεται να το πειράξεις.

Overclocking επεξεργαστή: extra απόδοση με κόστος

Το overclocking του επεξεργαστή απαιτεί πολλές ώρες δοκιμών για να βρεθεί το σωστό σημείο ισορροπίας μεταξύ ταχύτητας ρολογιού και τάσης, και για έναν άπειρο χρήστη το ρίσκο είναι μεγάλο. Αυξημένη κατανάλωση και θερμοκρασία μπορούν τελικά να οδηγήσουν σε thermal throttling, δηλαδή σε χαμηλότερη και όχι υψηλότερη απόδοση. Επιπλέον, αλλαγές στην τάση συνήθως ακυρώνουν την εγγύηση και μειώνουν τη διάρκεια ζωής του chip — κάτι που αξίζει να συνυπολογίζεις με τον ίδιο τρόπο που θα σκεφτόσουν πριν αποφασίσεις αν συμφέρει η επισκευή ή η αντικατάσταση μιας συσκευής. Για gaming, το μεγαλύτερο μέρος του φόρτου πέφτει έτσι κι αλλιώς στην κάρτα γραφικών, οπότε το όφελος από το overclocking της CPU είναι συνήθως περιορισμένο.

RAID: χρήσιμο για NAS, όχι για το σπίτι

Το RAID (Redundant Array of Independent Disks) συνδυάζει πολλαπλούς δίσκους για μεγαλύτερη απόδοση ή προστασία δεδομένων, αλλά απευθύνεται κυρίως σε data centers και συστήματα NAS. Η ενεργοποίησή του σε προσωπικό υπολογιστή αλλάζει τον δίσκο από λειτουργία AHCI/NVMe σε RAID, με αποτέλεσμα το σύστημα να μην μπορεί πλέον να ξεκινήσει κανονικά. Το πιο σημαντικό είναι ότι η αρχικοποίηση RAID διαγράφει εντελώς τα υπάρχοντα δεδομένα του δίσκου, κάτι που καθιστά τη ρύθμιση ιδιαίτερα ριψοκίνδυνη για όποιον δεν έχει λόγο να τη χρησιμοποιήσει. Για όσους ανησυχούν γενικότερα για απώλεια αρχείων, υπάρχουν πλέον και νέες τεχνολογίες SSD που επιτρέπουν ανάκτηση δεδομένων ακόμη και μετά από hack, κάτι εντελώς διαφορετικό όμως από την προστασία που χάνεται με ένα λάθος πάτημα στο RAID.

Το CSM μπορεί να «σβήσει» τα Windows 11 από το boot

Τα Windows 11 απαιτούν TPM 2.0 και σύγχρονο UEFI firmware, σε αντίθεση με παλιότερα λειτουργικά συστήματα που βασίζονταν στο κλασικό BIOS. Το CSM (Compatibility Support Module) υπάρχει στις περισσότερες μητρικές για να προσομοιώνει το παλιό σύστημα εκκίνησης, όμως ενεργοποιείται μόνο όταν χρειάζεται να «τρέξει» παλιότερο λειτουργικό ή κάποια συσκευή PCIe χωρίς υποστήριξη UEFI. Αν ενεργοποιηθεί σε ένα σύγχρονο σύστημα με Windows 11, ο υπολογιστής σταματά να αναγνωρίζει τον δίσκο εκκίνησης, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ξεκινήσει το λειτουργικό. Η στροφή της Microsoft προς πιο αυστηρές απαιτήσεις firmware εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση, καθώς η εταιρεία θέλει πλέον τα Windows 11 να λειτουργούν ως ολοκληρωμένη πλατφόρμα και όχι απλώς ως λειτουργικό σύστημα.

Οι περισσότερες από αυτές τις ρυθμίσεις είναι αναστρέψιμες, αρκεί να επαναφέρεις τις προεπιλογές αφαιρώντας προσωρινά την μπαταρία CMOS. Άλλες όμως, όπως το RAID, προκαλούν μόνιμη απώλεια δεδομένων τη στιγμή που ενεργοποιούνται. Αν δεν έχεις συγκεκριμένο λόγο να πειράξεις αυτές τις ρυθμίσεις, το ασφαλέστερο είναι να τις αφήσεις όπως είναι.

Η άποψή μας στο Techblog

Το BIOS παραμένει από τα πιο παρεξηγημένα σημεία ενός υπολογιστή, ακριβώς επειδή δίνει πρόσβαση σε ρυθμίσεις που μοιάζουν απλές αλλά κρύβουν πραγματικό ρίσκο. Για τον μέσο χρήστη που θέλει απλώς ένα σταθερό μηχάνημα, αρκεί η ενεργοποίηση του XMP/EXPO και τίποτα παραπάνω. Όποιος θέλει να πάει βαθύτερα, καλό είναι να το κάνει μόνο αφού έχει διαβάσει αναλυτικά τι σημαίνει η κάθε επιλογή.