Η ΕΕ «καταδικάζει» τη Meta: 12 δισ. πρόστιμο για το εθιστικό Instagram

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε ότι το Instagram και το Facebook έχουν «εθιστικό» σχεδιασμό που παραβιάζει τον DSA, με πρόστιμο έως 12 δισ. δολάρια.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέληξε σε προκαταρκτικό πόρισμα ότι η Meta παραβιάζει τον Νόμο περί Ψηφιακών Υπηρεσιών (DSA) εξαιτίας του «εθιστικού» σχεδιασμού του Instagram και του Facebook. Η εταιρεία ενδέχεται να αναγκαστεί να επανασχεδιάσει και τις δύο εφαρμογές, ενώ κινδυνεύει με πρόστιμο έως και 12 δισεκατομμύρια δολάρια.

Τι καταλόγισε η Επιτροπή στη Meta

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε ότι η Meta δεν αξιολόγησε επαρκώς τους κινδύνους που προκαλεί ο εθιστικός σχεδιασμός των εφαρμογών της στη σωματική και ψυχική υγεία των χρηστών, συμπεριλαμβανομένων ανηλίκων και ευάλωτων ενηλίκων. Στο στόχαστρο μπήκαν συγκεκριμένα τρία χαρακτηριστικά: οι εξατομικευμένες προτάσεις περιεχομένου, το autoplay και το ατελείωτο scroll. Σύμφωνα με την Επιτροπή, αυτές οι λειτουργίες τροφοδοτούν την ανάγκη του χρήστη να συνεχίσει να σκρολάρει και οδηγούν τον εγκέφαλο σε κατάσταση «αυτόματου πιλότου».

Το πόρισμα επικρίνει επίσης τα εργαλεία που διαθέτει η Meta για τον περιορισμό της χρήσης. Τα εργαλεία διαχείρισης χρόνου μπορούν να απενεργοποιηθούν εύκολα, ο γονικός έλεγχος απαιτεί τεχνικές γνώσεις και χρόνο από τους γονείς για να είναι αποτελεσματικός, και τα μέτρα ενημέρωσης για την ψυχική υγεία κρίνονται ανεπαρκή για να περιορίσουν τους κινδύνους.

Πιθανός επανασχεδιασμός και πρόστιμο έως 12 δισ. δολάρια

Αν το πόρισμα οριστικοποιηθεί, η Meta ενδέχεται να υποχρεωθεί να απενεργοποιεί εξ ορισμού λειτουργίες όπως το autoplay και το ατελείωτο scroll, να εφαρμόσει ουσιαστικά διαλείμματα οθόνης και να κάνει τον αλγόριθμο προτάσεων λιγότερο προσανατολισμένο στην αλληλεπίδραση. Η εταιρεία θα έχει πρώτα την ευκαιρία να απαντήσει στις κατηγορίες, αλλά σε περίπτωση μη συμμόρφωσης το πρόστιμο μπορεί να φτάσει το 6% του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου της — ποσό που, με βάση τα έσοδα του 2025 ύψους 200,97 δισ. δολαρίων, αγγίζει τα 12 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η έρευνα ξεκίνησε τον Μάιο του 2024 και εξετάζει παράλληλα τα εργαλεία επαλήθευσης ηλικίας της Meta και τα μέτρα προστασίας ανηλίκων. Η στελέχωση της νομοθεσίας της ΕΕ για τον ψηφιακό εθισμό έχει ήδη απασχολήσει γιατρούς που συγκρίνουν τις πλατφόρμες με το τσιγάρο, ενώ η ίδια η Ένωση εξετάζει σχεδόν ταυτόχρονα και συνολική απαγόρευση των social media για κάτω των 16 ετών, με σχετική έκθεση αναμενόμενη την επόμενη Δευτέρα.

Δικαστική μάχη και στις ΗΠΑ

Η πίεση προς τη Meta δεν περιορίζεται στην Ευρώπη. Τον Αύγουστο, η εταιρεία αναμένεται να βρεθεί σε δίκη στις ΗΠΑ, όπου τέσσερις πολιτείες υποστηρίζουν ότι οι εφαρμογές της σχεδιάστηκαν σκόπιμα για να προκαλούν εθισμό, ζητώντας συνδυασμένες ποινές έως 1,4 τρισεκατομμύρια δολάρια. Η επικεφαλής ψηφιακής πολιτικής της Επιτροπής, Χένα Βίρκουνεν, δήλωσε ότι η προστασία της σωματικής και ψυχικής υγείας πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, τονίζοντας ότι ο DSA δίνει στην ΕΕ το πλαίσιο για να επιβάλει λογοδοσία. Το ζήτημα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο ρυθμιστικής πίεσης προς τις αμερικανικές big tech εταιρείες, ανάλογο με αυτό που έχει παρατηρηθεί και σε άλλες υποθέσεις ψηφιακής κυριαρχίας της Ευρώπης απέναντι σε Apple και Google. Ανάλογα ερωτήματα για τη διαφάνεια στα social media είχαν τεθεί και σε άλλες υποθέσεις ρύθμισης περιεχομένου social media στην ΕΕ.

Η άποψή μας στο Techblog

Το πόρισμα αυτό δείχνει ότι η ΕΕ περνά πλέον από τις προειδοποιήσεις στην ουσιαστική δράση, με ένα πρόστιμο-ρεκόρ να λειτουργεί ως προειδοποίηση για όλη τη βιομηχανία. Για τον καθημερινό χρήστη, η πρακτική σημασία είναι ότι το Instagram και το Facebook ίσως αλλάξουν αισθητά τη λειτουργία τους μέσα στους επόμενους μήνες, με λιγότερο «αυτόματο» scroll και πιο ενεργή επιλογή από τον ίδιο τον χρήστη. Μένει να φανεί αν η Meta θα προλάβει να προσαρμοστεί ή θα επιλέξει τη νομική αντιπαράθεση.