Γιατί η νέα 4K τηλεόραση δείχνει θολή; 10 λόγοι και οι λύσεις

Αγόρασες 4K τηλεόραση αλλά η εικόνα δεν σε εντυπωσιάζει; Από το Netflix και το καλώδιο HDMI μέχρι το sharpness, δες τι φταίει και πώς το φτιάχνεις.

Αγόρασες καινούργια 4K τηλεόραση και η εικόνα δεν σε εντυπωσιάζει όσο περίμενες; Το πάνελ έχει τετραπλάσια pixel από μια Full HD, αλλά αυτό δεν εγγυάται τετραπλάσια καθαρότητα. Από 1920×1080 πας σε 3840×2160, δηλαδή 8.294.400 pixel αντί για 2.073.600. Όταν η διαφορά δεν φαίνεται, σπάνια φταίει το πάνελ. Συνήθως φταίει κάτι στη διαδρομή του σήματος.

Το περισσότερο περιεχόμενο δεν γυρίστηκε σε 4K

Η πιο συχνή αιτία είναι και η πιο απλή: αυτό που βλέπεις δεν έχει τα pixel του 4K. Ό,τι φτιάχτηκε πριν καθιερωθεί το πρότυπο είναι σε 1080p, 720p, 576p ή 480p, συν τις interlaced εκδοχές τους. Η τηλεόραση 4K κάνει upscaling επειδή πρέπει να γεμίσει pixel που η πηγή δεν έχει. Ένα DVD 480p, αν έδειχνε μόνο τα δικά του pixel, θα έπιανε περίπου το 4% της οθόνης.

Γραμματόσημο, δηλαδή.

Τα νεότερα μοντέλα ξαναστήνουν λεπτομέρεια με machine learning. Στις πρώτες 4K τηλεοράσεις όμως το αποτέλεσμα βγαίνει αρκετά «κουτσουρεμένο».

Streaming: ανάλυση που ανεβοκατεβαίνει

Στο streaming η ποιότητα προσαρμόζεται στο δίκτυο, οπότε μια στιγμιαία πτώση ταχύτητας ρίχνει την εικόνα κάτω από τα 2160p. Το Netflix είχε κατεβάσει την ποιότητα και στην πανδημία, για να αντέξει τη ζήτηση. Τα 480p φαίνονται αμέσως. Μεταξύ 1080p, 1440p και 2160p όμως η διαφορά δύσκολα πιάνεται από τον καναπέ. Μετράει και το bitrate, αφού δύο streams στην ίδια αναλυση δεν δείχνουν ίδια αν αυτό διαφέρει.

Τα στατιστικά του Netflix εμφανίζονται με Ctrl + Alt + Shift + D σε Windows ή με F4 από συνδεδεμένο πληκτρολόγιο σε smart TV. Στο PlayStation 3 έφτανε το Select. Στις άλλες υπηρεσίες, όπως λάχει.

Υπάρχει και το πιο πεζό σενάριο. Το πακέτο Standard του Netflix κόβει στα 1080p ακόμα κι αν ο τίτλος υπάρχει σε 4K. Και με σωστό πακέτο, η ποιότητα streaming ή download μπορεί να έχει χαμηλώσει στις ρυθμίσεις της εφαρμογής χωρίς να το θυμάσαι.

Γιατί το 4K streaming δεν φτάνει το 4K Blu-ray

Το 4K streaming υστερεί από το 4K Blu-ray επειδή γεμίζει το ίδιο πλέγμα pixel με πολύ λιγότερα δεδομένα. Σύμφωνα με το Netflix, το ελάχιστο για 4K είναι 15Mbps, με τα 20-25Mbps να δίνουν το καλύτερο αποτέλεσμα ανάλογα την υπηρεσία. Το 4K Blu-ray φτάνει τα 108Mbps στους δίσκους 66GB και τα 128Mbps στους 100GB.

Ο codec AV1, που υιοθέτησε το Netflix το 2020 και έγινε γρήγορα στάνταρ, θέλει 20% λιγότερα δεδομένα για ίδια ποιότητα. Ο δίσκος πάντως μένει μπροστά, γιατί έχει υψηλό και σταθερό bitrate και προσεγμένο mastering.

Συσκευή, καλώδιο, θύρες

Ακόμα και με 4K πηγή, το σήμα συχνά «στενεύει» στη διαδρομή. Οι εφαρμογές της ίδιας της τηλεόρασης ξέρουν τι οθόνη έχουν. Ένα εξωτερικό box δεν το ξέρει απαραίτητα, είτε είναι το Apple TV 4K τρίτης γενιάς είτε κάποιο Android/Google TV, οπότε έλεγξε τις ρυθμίσεις εικόνας του. Πολλές τηλεοράσεις δείχνουν ανάλυση και ρυθμό ανανέωσης του σήματος με ένα κουμπί (στις TCL mini LED, το κεντρικό). Ένα απλό Blu-ray player βγάζει 1080p, εκτός αν έχει δικό του upscaler.

Αν όλα παίζουν 4K, πρώτος ύποπτος είναι το καλώδιο HDMI. Η έκδοση γράφεται πάνω του ή στη συσκευασία:

• HDMI 1.4: 4K στα 30Hz, χωρίς HDR
• HDMI 2.0: 4K στα 60Hz (το ελάχιστο που θέλεις)
• HDMI 2.1: 4K στα 120Hz
• HDMI 2.2: 4K στα 240Hz ή 8K στα 60Hz

Δεν υποστηρίζουν όλες οι θύρες της τηλεόρασης τα ίδια. Κι ένας AV receiver ή HDMI switch χωρίς 4K passthrough βάζει κι αυτός φρένο.

Οι ρυθμίσεις που τρώνε λεπτομέρεια

Η τηλεόραση σχεδόν ποτέ δεν δείχνει το σήμα ωμό. Το περνά πρώτα από το post-processing του κατασκευαστή, και εκεί χάνεται συχνά λεπτομέρεια. Το noise reduction ή gradient smoothing, όπως το λέει η κάθε μάρκα, κυνηγά το banding σε ουρανούς, σκιές και τόνους δέρματος. Παρατραβηγμένο όμως πετσοκόβει και πραγματική λεπτομέρεια ή τον κόκκο του φιλμ, οπότε βλέπεις κέρινα πρόσωπα και άτονα ηλιοβασιλέματα. Συνήθως είναι slider, όχι διακόπτης.

Το sharpness παλιά απλώς τόνιζε τις άκρες και, στο τέρμα, έσβηνε λεπτομέρεια. Σήμερα ανήκει στο upscaling, αλλά μπορεί να έρχεται φουσκωμένο από το εργοστάσιο. Ρύθμισέ το με DVD ή Blu-ray, καθισμένος εκεί που βλέπεις κανονικά.

Κίνηση και κονσόλες

Δύο ακόμα αιτίες δεν φαίνονται ποτέ σε παγωμένο καρέ. Η πρώτη είναι η κίνηση, γιατί η ανάλυση έχει δύο είδη:

• Χωρική: τα pixel ενός καρέ.
• Χρονική: τα καρέ ανά δευτερόλεπτο. Το σινεμά τρέχει στα 24fps, η τηλεόραση στα 30fps και τα games από 30fps και πάνω, όσο σηκώνει ο ρυθμός ανανέωσης.

Τα LCD έχουν αργό χρόνο απόκρισης pixel και αφήνουν θόλωμα ανάμεσα στα καρέ, λιγότερο στα νεότερα μοντέλα. Στα OLED η απόκριση είναι τόσο γρήγορη που φέρνει stutter στα 24fps, αφού λίγο θόλωμα κρύβει τα κενά της κίνησης. Και οι δύο τεχνολογίες έχουν επίσης sample-and-hold blur, επειδή τα καρέ αλλάζουν ακαριαία, χωρίς κενό ανάμεσα. Το Black Frame Insertion (BFI) και το backlight strobing το περιορίζουν, με κόστος στη φωτεινότητα.

Η δεύτερη είναι οι κονσόλες. PS5, Xbox Series X και Switch 2 σπάνια βγάζουν πραγματικό 4K, αφού τα πάνω από 8 εκατομμύρια pixel θέλουν ισχύ. Τα παιχνίδια αποδίδονται χαμηλότερα και ανασυντίθενται. Στο PC το DLSS της NVIDIA ανεβάζει π.χ. 1440p σε 4K με AI, ενώ PS5 και Xbox Series X έχουν παλαιότερες, λιγότερο ευκρινείς μεθόδους. Με δυναμική ανάλυση, το παιχνίδι ρίχνει pixel όταν ζορίζεται η GPU, για να κρατήσει τα fps. Αυτό γίνεται συνήθως σε σκηνές δράσης, όπου ελάχιστοι το προσέχουν.

Η άποψή μας στο Techblog

Το «4K» στο κουτί είναι το ταβάνι της τηλεόρασης, όχι αυτό που βλέπεις κάθε βράδυ. Πριν τα βάλεις με το πάνελ, τσέκαρε τη συνδρομή και κατέβασε noise reduction και sharpness. Εκεί είναι οι πιο εύκολες και δωρεάν βελτιώσεις. Κι αν θες να δεις τι μπορεί στ’ αλήθεια η οθόνη σου, βάλε έναν δίσκο 4K Blu-ray, γιατί κανένα streaming δεν θα σου πει την αλήθεια τόσο τίμια.