Space News Report – 10.10.2012

Έλληνες επιστήμονες συμμετέχουν στην ευρωπαϊκή αποστολή ExoMars που θα φτάσει στον Άρη σε έξι χρόνια ενώ οι εταίροι του προγράμματος του Διαστημικού Σταθμού ανακοίνωσαν ότι αποστολή διάρκειας ενός χρόνου θα ξεκινήσει εκεί το 2015. Ευρωπαίοι ερευνητές ανακάλυψαν πάγους στην καρδιά της κόλασης του πλανήτη Αφροδίτη αλλά και ένα πολύ ενδιαφέρον υλικό στους κομήτες ενός μακρινού άστρου.

Space News Report, κάθε Τετάρτη στο Techblog.
————————————————————————————————————————————

Η Ελλάδα στον Άρη το 2018!
Πολύ ευχάριστη είναι προφανέστατα η είδηση αυτή –όπως και οι δυο που παραθέσαμε στην ενημέρωση της προηγούμενης εβδομάδας. Σύμφωνα με ένα πολύ ενδιαφέρον ρεπορτάζ του συναδέλφου Κώστα Δεληγιάννη στην εφημερίδα Καθημερινή (22.9.2012), συμπατριώτες μας αναπτύσσουν ένα σύστημα μηχανικής όρασης το οποίο θα τοποθετηθεί στο ρομποτικό όχημα που αναπτύσσει η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA) για την εξερεύνηση του Άρη! Στο πλαίσιο της αποστολής ExoMars, το τροχοφόρο αυτό πρόκειται να προσεδαφιστεί στον Κόκκινο Πλανήτη το 2018 με αντικειμενικό σκοπό την ανακάλυψη στοιχείων που ίσως επιτρέψουν να απαντηθεί το προαιώνιο ερώτημα: υπήρξε ή υπάρχει ακόμα ζωή στον Άρη; Για το σκοπό αυτό, το ρομποτικό όχημα θα πρέπει να αναλύσει τόσο επιφανειακά δείγματα όσο και δείγματα από το υπέδαφος. Έτσι θα είναι εφοδιασμένο με τρυπάνι το οποίο θα μπορεί να φτάσει μέχρι βάθος 2 μέτρων. Η ελληνική επιστημονική ομάδα που συμμετέχει στο πρόγραμμα (υπόψη ότι η χώρα μας είναι μέλος της ESA εδώ και μερικά χρόνια), εργάζεται πάνω στην ανάπτυξη ενός συστήματος που θα επιτρέπει στο όχημα να «αντιλαμβάνεται» το περιβάλλον και να αποφασίζει πώς θα κινηθεί –αφού η τεράστια απόσταση Γης-Άρη δεν επιτρέπει τον άμεσο έλεγχο με ραδιοσήματα. Σύμφωνα με τον επίκουρο καθηγητή του ΕΜΠ Δημήτριο Σούντρη μέλους της ομάδας (στην οποία συμμετέχουν ερευνητές από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο και το ΙΤΕΙΠ Κρήτης) το σύστημα αυτό θα αποτελείται από τσιπ όπου θα τρέχουν ειδικοί αλγόριθμοι επεξεργασίας δεδομένων ρομποτικής όρασης. Τα δεδομένα αυτά θα προέρχονται από κάμερες υψηλής ανάλυσης και θα χρησιμοποιούνται για να καταστρωθούν λεπτομερέστατοι τρισδιάστατοι χάρτες. Έτσι το ρομπότ θα μπορεί να τους «διαβάζει» για να κινείται αποφεύγοντας τις κακοτοπιές.

————————————————————————————————————————————

Αποστολή διάρκειας ενός έτους στον ISS
Κι ενώ η Ευρώπη ετοιμάζει τον επόμενο βολιστήρα για τον Άρη, η Ρωσική Διαστημική Υπηρεσία (Roskosmos) ανακοίνωσε ότι οι εταίροι του προγράμματος του Διαστημικού Σταθμού (ISS) αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν μια πειραματική αποστολή στην οποία ένας Ρώσος κοσμοναύτης και ένας Αμερικανός αστροναύτης θα παραμείνουν επί έναν ολόκληρο χρόνο στον ISS. Αυτό αναμένεται να γίνει το 2015. Μέχρι τώρα οι βάρδιες πληρωμάτων στον διαστημικό σταθμό ήταν εξάμηνες –αλλά θα πρέπει να αναφέρουμε ότι η πάλαι ποτέ Σοβιετική Ένωση είχε πραγματοποιήσει αποστολή διάρκειας ενός χρόνου το 1986-1987 αν και βέβαια αυτή είχε οργανωθεί και πραγματοποιηθεί με εντελώς διαφορετικά κριτήρια και παραμέτρους από εκείνα των αποστολών στον ISS. Επίσης ο Ρώσος κοσμοναύτης Βαλέρι Πολιακόφ (από τον οποίο κάποτε είχα την ευκαιρία να πάρω συνέντευξη) έζησε σχεδόν 438 μέρες στο διάστημα στον διαστημικό σταθμό Mir την περίοδο Ιανουαρίου 1994 – Μαρτίου 1995. Η απόφαση ελήφθη προκειμένου να παρατηρηθούν κάποιες από τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των διαστημικών συνθηκών (έλλειψη βαρύτητας) στον ανθρώπινο οργανισμό. Τα δεδομένα που θα συλλεγούν θα επιτρέψουν να μάθουμε περισσότερα για το τι βιοϊατρικά προβλήματα θα μπορούσε να αντιμετωπίσει μια μακράς διαρκείας διαπλανητική αποστολή (στον Άρη ή στους αστεροειδείς). Ο ISS είναι διαρκώς κατοικημένος εδώ και πάνω από 11 χρόνια, έχοντας καταρρίψει το ρεκόρ των 10 ετών που κατείχε ο σοβιετικός/ρωσικός Mir ήδη από το 2010. Στην περίοδο αυτή οι επιστήμονες κατάφεραν να συλλέξουν πολλά βιοϊατρικά δεδομένα σχετικά με το πώς η παραμονή σε έλλειψη βαρύτητας επηρεάζει τον ανθρώπινο οργανισμό και ψυχισμό. Τα σημαντικότερα προβλήματα είναι η μείωση της οστικής μάζας, η οποία μάλιστα είναι και μη αναστρέψιμη, η ελάττωση της μυϊκής μάζας και διαταραχές της όρασης.

————————————————————————————————————————————

Υπάρχουν πάγοι στην κόλαση της Αφροδίτης
Οι Ευρωπαίοι μπορεί να ετοιμάζουν την αρειανή αποστολή ExoMars, όμως ένα άλλο ευρωπαϊκό διαστημόπλοιο εξερευνά εδώ και χρόνια την αφιλόξενη Αφροδίτη. Το Venus Express περιφέρεται γύρω από τον πλανήτη-κόλαση από την άνοιξη του 2006. Η Αφροδίτη, παρότι παρόμοια σε μέγεθος με τη Γη, διαθέτει μια πυκνότατη ατμόσφαιρα διοξείδιου του άνθρακα ενώ στην επιφάνειά της επικρατεί υψηλότατη θερμοκρασία (σχεδόν 500ο C) και τρομερή πίεση (90 ατμόσφαιρες). Ωστόσο το Venus Express ανακάλυψε κάτι απροσδόκητο σε αυτόν τον καυτό πλανήτη: ψυχρές ζώνες ψηλά στην ατμόσφαιρα στις οποίες η θερμοκρασία ίσως είναι αρκετά χαμηλή ώστε να παγώσει το διοξείδιο του άνθρακα και να μεταβληθεί σε χιόνι ή χαλάζι. Συγκεκριμένα, το στρώμα αυτό φαίνεται να υπάρχει σε υψόμετρο 125 χλμ ενώ η θερμοκρασία που επικρατεί εκεί είναι γύρω στους -175ο C. Το περίεργο είναι πως αυτό το στρώμα είναι πολύ ψυχρότερο από οποιοδήποτε στρώμα της γήινης ατμόσφαιρας, παρότι η Αφροδίτη είναι σημαντικά πλησιέστερα στον Ήλιο. Η ανακάλυψη έγινε χάρη στην παρατήρηση του ηλιακού φωτός το οποίο φιλτραριζόταν μέσα στην αφροδιτιανή ατμόσφαιρα. Η παρατήρηση επέτρεψε στους επιστήμονες να εξακριβώσουν τις συγκεντρώσεις μορίων διοξειδίου του άνθρακα σε ποικίλα υψόμετρα κατά μήκος της διαχωριστικής γραμμής ανάμεσα στο φωτισμένο και το σκοτεινό ημισφαίριο του πλανήτη. Συνδυάζοντας αυτά τα δεδομένα με άλλα σχετικά με την ατμοσφαιρική πίεση σε κάθε υψόμετρο, οι επιστήμονες κατάφεραν να υπολογίσουν τις θερμοκρασίες. Το ψυχρό στρώμα είναι πιασμένο σαν «σάντουϊτς» ανάμεσα σε δυο θερμότερα στρώματα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τα δεδομένα είναι πολύ «φρέσκα» ακόμα για να γίνει κατανοητό τι επιπτώσεις θα έχουν στα καθιερωμένα μοντέλα της ατμόσφαιρας της Αφροδίτης.

————————————————————————————————————————————

Οι κομήτες ενός μακρινού άστρου
Πάγοι μπορεί να βρέθηκαν στην καυτή ατμόσφαιρα της Αφροδίτης αλλά και σε ένα άλλο σημείο του σύμπαντος, αφάνταστα μακρινότερο, ανακαλύφθηκε ένα πολύ σημαντικό υλικό, πάλι από Ευρωπαϊκή συσκευή. Συγκεκριμένα, εντοπίστηκε παρθένο (pristine) υλικό το οποίο ταυτίζεται με εκείνο των κομητών του Ηλιακού μας Συστήματος στη ζώνη σκόνης γύρω από το νεαρό άστρο β του Οκρίβαντος. Ο Οκρίβας [Pictor] είναι ένας αμυδρός αστερισμός του νότιου ημισφαιρίου (βλ. και εδώ). Η παρατήρηση έγινε χάρη στο διαστημικό τηλεσκόπιο Herschel της ESA. Το β του Οκρίβαντος έχει ηλικία «μόλις» 12 εκατομμύρια χρόνια και απέχει περίπου 63 έτη φωτός από τη Γη. Διαθέτει έναν γίγαντα αεριώδη πλανήτη μαζί με μια ζώνη σκόνης και συντριμμάτων η οποία κάποια στιγμή ίσως εξελιχθεί σε ζώνη παγωμένων σωμάτων, όπως η Ζώνη Kuiper στο δικό μας Ηλιακό Σύστημα, πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα. Χάρη στις παρατηρήσεις του Herschel, η σύνθεση της σκόνης στο σύστημα του β του Οκρίβαντος προσδιορίστηκε για πρώτη φορά. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ανακάλυψη του ορυκτού ολιβίνης ο οποίος κρυσταλλοποιείται από υλικό του πρωτοπλανητικού δίσκου το οποίο βρίσκεται κοντά σε νεογέννητα άστρα και μετά ενσωματώνεται σε κομήτες, αστεροειδείς και πλανήτες. Η πλούσια σε μαγνήσιο ποικιλία του ολιβίνη απαντάται σε μικρά και «πρωτόγονα» σώματα όπως οι κομήτες ενώ η πλούσια σε μαγνήσιο εκδοχή υπάρχει συνήθως σε μεγάλους αστεροειδείς που έχουν υποστεί θέρμανση ή άλλη διαδικασία. Το Herschel ανακάλυψε πλούσιο σε μαγνήσιο ολιβίνη στη ζώνη της σκόνης (που απέχει 15-45 αστρονομικές μονάδες από το άστρο, όπου η θερμοκρασία πέφτει στους -190ο C). Το ποσοστό σε ολιβίνη είναι 4%, εκπληκτικά παρόμοιο με εκείνο των «δικών» μας κομητών 17P/Holmes και 73P/Schwassmann-Wachmann 3.

————————————————————————————————————————————

www.vembos.gr