Space News Report – 20.06.2012

Η πρώτη Κινέζα αστροναύτισσα διαμένει ήδη στο «Ουράνιο Παλάτι» με τους δυο συντρόφους της. Στο μεταξύ επέστρεψε στη Γη το μυστηριώδες μίνι διαστημικό λεωφορείο του Πενταγώνου. Παράλληλα οι αστρονόμοι διαθέτουν ένα νέο εργαλείο για τη μελέτη των μελανών οπών, εκτιμούν ότι οι γαιόμορφοι πλανήτες είναι πολυάριθμοι και περιμένουν τη στιγμή που το Voyager θα εγκαταλείψει οριστικά το Ηλιακό Σύστημα.

Διαβάστε τα προηγούμενα Space News Report. Κάθε Τετάρτη στο Techblog.
————————————————————————————————————————————

Δυο άντρες και μια γυναίκα στο «Ουράνιο Παλάτι»
Το κινεζικό διαστημόπλοιο Shenzhou-9, εκτοξεύτηκε το περασμένο Σάββατο, 16 Ιουνίου, όπως είχε προγραμματιστεί, με τριμελές πλήρωμα στο οποίο συμπεριλαμβάνεται και η πρώτη Κινέζα αστροναύτισσα. Το πλήρωμα αποτελείται από τον κυβερνήτη Τζινγκ Χαϊπένγκ, βετεράνο αστροναύτη που έχει ήδη πραγματοποιήσει δυο διαστημικές αποστολές, τον Λιου Ουάνγκ που εργάζεται στο διαστημικό πρόγραμμα εδώ και 14 χρόνια και την 33χρονη Λιου Γιανγκ, η οποία θα πραγματοποιήσει βιοϊατρικά πειράματα και άλλες εργασίες. Η Γιανγκ, πρώην πιλότος της Κινεζικής Πολεμικής Αεροπορίας, θεωρείται ήδη ως εθνική ηρωίδα και η αποστολή της μονοπωλεί το ενδιαφέρον στα κινεζικά ΜΜΕ καθώς και στα διάφορα ιστολόγια. Η εκτόξευση μεταδόθηκε ζωντανά από την κινεζική τηλεόραση και αποτελεί σημαντικό ορόσημο για το διαστημικό πρόγραμμα της ασιατικής αυτής χώρας αφού αφορά τροχιακό ραντεβού και σύνδεση με το όχημα Tiangong-1 (Ουράνιο Παλάτι). Το τελευταίο είναι ένα πειραματικό σκάφος που θα μείνει σε τροχιά ως το 2013 προτού αντικατασταθεί και το οποίο θα αποτελέσει τον βασικό «δομικό λίθο» για τη συναρμολόγηση ενός διαστημικού σταθμού ως το 2020. Προηγουμένως όμως οι Κινέζοι θα πρέπει να δοκιμάσουν και να βελτιώσουν τις απαιτητικές τεχνικές σύνδεσης, κάτι που οι Ρώσοι και οι Αμερικανοί είχαν καταφέρει ήδη από τη δεκαετία του 1960. Τελικά όλα πήγαν κατ’ ευχήν και το Shenzhou-9 συνδέθηκε κανονικά με το Tiangong-1, αποτελώντας ένα ενιαίο συγκρότημα. Σύμφωνα με αναφορές, τα δυο σκάφη θα παραμείνουν συνδεδεμένα επί έξι ημέρες. Το κινεζικό επανδρωμένο πρόγραμμα αποτελεί μια τεράστια εκστρατεία «δημοσίων σχέσεων», αφού αποσκοπεί στην άνοδο του γοήτρου της ανερχόμενης ασιατικής δύναμης. Από το 2003 ως σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί συνολικά μόνο τέσσερις επανδρωμένες αποστολές (συμπεριλαμβάνεται η τρέχουσα). Το πρόγραμμα κινείται με ρυθμό χελώνας ακριβώς για να δρέψει τα περισσότερα πολιτικά οφέλη αποφεύγοντας ταυτόχρονα το ρίσκο μιας καταστροφικής δυσλειτουργίας.

————————————————————————————————————————————

Επέστρεψε στη Γη το απόρρητο διαστημικό λεωφορείο
Και ενώ η πρώτη Κινέζα ταξίδευε σε τροχιά, τερματιζόταν η 15μηνη άκρως απόρρητη αποστολή ενός αμερικανικού μη επανδρωμένου διαστημοπλάνου με μέγεθος το ένα τέταρτο του διαστημικού λεωφορείου. Το περασμένο Σάββατο, το OTV-2 (Orbital Test Vehicle) γνωστό και με την επωνυμία X-37B, πυροδότησε τους ανασχετικούς πυραύλους του, εισήλθε στην ατμόσφαιρα της Γης, έκανε ελιγμούς για να ανακόψει ταχύτητα και τελικά προσγειώθηκε τροχοδρομώντας στην Αεροπορική Βάση Vandenberg της Καλιφόρνιας. Ο τροχοδιάδρομος έχει μήκος 5 χλμ και είχε κατασκευαστεί για τις προσγειώσεις διαστημικών λεωφορείων. Το OTV-2 που εκτοξεύτηκε στις 5 Μαρτίου 2011, είναι παρόμοιο με το OTV-1 που είχε πετάξει το 2010. Η διάρκεια της αποστολής του ήταν 468 ημέρες, 23 ώρες και 2 λεπτά στη διάρκεια των οποίων περιφέρθηκε 7.000 φορές γύρω από τη Γη. Η διάρκεια αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη από την συσσωρευμένη διάρκεια πτήσης του πλέον «πεπειραμένου» διαστημικού λεωφορείου, του Discovery, το οποίο είχε «γράψει» 365 ημέρες σε 39 διαστημικές αποστολές. Ήταν δε και διπλάσια από την διάρκεια της πτήσης του OTV-1. Το αντικείμενο της αποστολής, που έγινε για λογαριασμό του Πενταγώνου, αποτελεί αίνιγμα. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι οι αξιωματούχοι της Vandenberg είπαν ότι είχαν καθήκον να καταστρέψουν το σκάφος αν αυτό παρεξέκλινε από τα προκαθορισμένα όρια της προσγείωσης. Κυκλοφορούν πολλές και εξωφρενικές φήμες για το Χ-37Β και το αντικείμενο των αποστολών του οι οποίες κυμαίνονται από κατασκοπεία του κινεζικού τροχιακού σταθμού μέχρι δοκιμές διαστημικών όπλων. Η πιθανότερη εκδοχή είναι πάντως ότι το σκάφος αποτελεί απλώς «δοκιμαστική πλατφόρμα» (test bed) η οποία μεταφέρει διάφορες πειραματικές διατάξεις σε τροχιά και τις επαναφέρει στη Γη. Κατασκευασμένο από τη Boeing, το X-37B έχει μήκος σχεδόν 9 μέτρα, εκπέτασμα πτερύγων 4,5 μ και είναι κατασκευασμένο από ελαφριά συνθετικά υλικά αντί για αλουμίνιο. Ενόσω βρίσκεται σε τροχιά, αντλεί ενέργεια χάρη σε ηλιακά πτερύγια τα οποία αναπτύσσει.

————————————————————————————————————————————

Κυνηγώντας τις υπερμαζικές μαύρες τρύπες
Στο μεταξύ, ένα μικρό τηλεσκόπιο ακτίνων Χ εκτοξεύτηκε σε τροχιά με έναν ασυνήθιστο τρόπο την περασμένη Τετάρτη. Επρόκειτο για το αξίας $180 εκατ. NuStar (Nuclear Spectroscopic Telescope Array) το πρώτο του είδους του που είναι σχεδιασμένο να εστιάζεται σε ακτίνες Χ υψηλότερης ενέργειας από εκείνες που χρησιμοποιούνται για ακτινογραφίες και άλλες ιατρικές εξετάσεις. Το NuStar θα χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη υπερμαζικών μελανών οπών που πιστεύεται ότι «κρύβονται» μέσα σε πυρήνες γαλαξιών σαν το δικό μας καθώς επίσης και για τη μελέτη της δημιουργίας των βαρέων στοιχείων που προέκυψαν από το θάνατο των άστρων. Η εκτόξευση έγινε με πύραυλο Pegasus XL ο οποίος εξαπολύθηκε εναερίως και συγκεκριμένα από ένα αεροσκάφος L-1011 το οποίο πετούσε σε ύψος 12 χλμ πάνω από τον Ειρηνικό. Ο Pegasus XL, που διαθέτει τρεις ορόφους και κινείται με στερεά προωθητικά, αφέθηκε, πυροδότησε τους κινητήρες του και έφτασε σε τροχιά, όπου εξαπέλυσε τον αστρονομικό δορυφόρο 13 λεπτά αργότερα. Ο NuStar είναι ένα καινοτομικό τηλεσκόπιο κατασκευασμένο γύρω από μια «σκαλωσιά» μήκους 11 μ με κάτοπτρα ακτινών Χ στη μια μεριά και ευαίσθητους αισθητήρες στην άλλη. Το αστρονομικό όργανο θα μελετήσει τους μηχανισμούς που ευθύνονται για τις αστρικές εκρήξεις και θα ερευνήσει την προέλευση των ενεργητικών πιδάκων σωματιδίων που εκτοξεύονται από ορισμένες μαύρες τρύπες οι οποίοι μπορούν να διαταράξουν τις διαδικασίες σχηματισμού άστρων ή ακόμα και την εξέλιξη ολόκληρων γαλαξιών. Τα τηλεσκόπια ακτίνων Χ έχουν ήδη λειτουργήσει με μεγάλη επιτυχία αλλά οι εικόνες που θα μεταδώσει το NuStar αναμένεται να είναι 10 φορές ευκρινέστερες. Ο Pegasus XL είναι δημιούργημα της εταιρείας Orbital Sciences Corp. ενώ ο NuStar ανήκει στη NASA. Η ζώνη εκτόξευσης στον Ειρηνικό Ωκεανό επελέγη προκειμένου να φτάσει το φορτίο σε τροχιά με κλίση μόλις 6ο ως προς τον ισημερινό.

————————————————————————————————————————————

Το Voyager στο κατώφλι της αβύσσου
Και (πάρα) πολύ μακρύτερα, ο αειθαλής βολιστήρας Voyager 1 της NASA συνάντησε ένα νέο περιβάλλον σε απόσταση σχεδόν 18 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων, το οποίο υποδηλώνει πως το σκάφος βρίσκεται πολύ κοντά στο να εγκαταλείψει οριστικά το Ηλιακό Σύστημα. Το Voyager 1 εισήλθε σε μια περιοχή με σημαντικά μικρότερη ροή φορτισμένων σωματιδίων που προέρχονται εκτός του Ηλιακού Συστήματος. Οι ερευνητές πιστεύουν πως το φαινόμενο αυτό φανερώνει πως εκεί βρίσκεται το όριο του διαστρικού διαστήματος. Οι νόμοι της φυσικής λένε πως κάποια στιγμή το Voayger θα γίνει το πρώτο ανθρωποποίητο αντικείμενο που θα διασχίσει την διαστρική άβυσσο, αλλά δεν γνωρίζουμε ακόμα πότε ακριβώς θα γίνει αυτό. Το Voyager 1 και το αδελφό του σκάφος Voyager 2, εκτοξεύτηκαν το 1977 με κύριο στόχο την εξερεύνηση του Δία, του Κρόνου και των δορυφόρων τους. Τα δυο σκάφη πραγματοποίησαν συναρπαστικές ανακαλύψεις και κατόπιν το ένα από αυτά πέρασε από τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα, μεταδίδοντας δεδομένα που μετέτρεψαν τους μακρινούς αυτούς πλανήτες σε πραγματικούς κόσμους. Παρότι τα σκάφη ταξιδεύουν εδώ και 35 χρόνια, εξακολουθούν να βρίσκονται μέσα σε μια πελώρια φυσαλίδα που ονομάζεται ηλιόσφαιρα. Αυτή αποτελείται από ηλιακό πλάσμα και ηλιακά μαγνητικά πεδία. Η γιγάντια αυτή δομή είναι τρεις φορές φαρδύτερη από την τροχιά του Πλούτωνα. Τα όριά της θεωρούνται και τα «επίσημα σύνορα» του Ηλιακού Συστήματος. Αυτή τη στιγμή τα Voyager διασχίζουν το εξώτερο κέλυφος της ηλιόσφαιρας. Από τον Ιανουάριο του 2009 ως τον Ιανουάριο του 2012 έχει παρατηρηθεί βαθμιαία αύξηση 25% στην γαλαξιακής προέλευσης κοσμική ακτινοβολία. Από τις 7 Μαΐου μάλιστα, η αύξηση έγινε 9% το μήνα. Ίσως όμως να είναι δύσκολος ο προσδιορισμός της ακριβούς στιγμής στην οποία το Voyager θα περάσει και επισήμως στο διαστρικό χώρο.

————————————————————————————————————————————

Γαίες με το… τσουβάλι!
Το αποκορύφωμα της έρευνας των εξωπλανητών, δηλαδή των πλανητών άλλων ηλιακών συστημάτων, θα είναι η στιγμή στην οποία θα ανακαλυφθεί μια άλλη Γη, δηλαδή ένας πλανήτης παρόμοιος σε παραμέτρους με το δικό μας και ο οποίος θα διαθέτει σημαντικές πιθανότητες ανάπτυξης ζωής. Η έρευνα για γαιόμορφους πλανήτες διεξάγεται ήδη εδώ και χρόνια αλλά υπάρχουν ακόμα πολλά σκοτεινά σημεία που θα πρέπει να διαλευκανθούν. Η δημιουργία ενός γαιόμορφου πλανήτη απαιτεί υλικά τα οποία δεν ήταν διαθέσιμα στα αρχικά στάδια της ιστορίας του σύμπαντος. Η Μεγάλη Έκρηξη γέμισε το σύμπαν με υδρογόνο και ήλιο. Χημικά στοιχεία όπως το πυρίτιο και το οξυγόνο –κομβικά συστατικά για δημιουργία πέτρας- έπρεπε να «μαγειρευτούν» για μεγάλες χρονικές περιόδους στο εσωτερικό των άστρων. Όμως πόσο διάρκεσε αυτή η διαδικασία; Και πόσα τέτοια βαρέα στοιχεία απαιτούνται για να δημιουργηθούν πλανήτες; Τα μέχρι τώρα στοιχεία έδειχναν ότι οι αεριώδεις γίγαντες πλανήτες (σαν τον Δία) τείνουν να σχηματίζονται γύρω από άστρα που περιέχουν περισσότερα βαρέα στοιχεία απ’ ό,τι ο Ήλιος. Όμως μια νέα έρευνα ανακάλυψε ότι πλανήτες μικρότεροι από τον Ποσειδώνα βρίσκονται γύρω από μια ευρεία γκάμα άστρων, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων με λιγότερα βαρέα στοιχεία απ’ ό,τι ο Ήλιος. Το συμπέρασμα είναι πως βραχώδεις κόσμοι σαν τη Γη ίσως σχηματίστηκαν νωρίτερα στην συμπαντική ιστορία απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι τώρα. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει πως οι γαιόμορφοι κόσμοι τείνουν να σχηματίζονται ανά πάσα στιγμή στην ιστορία του Γαλαξία χωρίς να προαπαιτούν γενεές άστρων. Και βεβαίως, αυτό πάλι σημαίνει πως οι γαιόμορφοι πλανήτες είναι ίσως πολύ περισσότεροι απ’ όσο προβλεπόταν. Τα στοιχεία της νέας μελέτης προήλθαν από την έρευνα 150 άστρων με γνωστούς εξωπλανήτες η οποία έγινε από το διαστημόπλοιο Kepler της NASA.

————————————————————————————————————————————

Θανάσης Βέμπος
www.vembos.gr