Space News Report – 21.11.2012

Δυο άντρες και μια γυναίκα προσεδαφίστηκαν στις χιονισμένες στέπες της Κεντρικής Ασίας ολοκληρώνοντας ακόμα μια αποστολή στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Στο μεταξύ ανακαλύφθηκε ότι κάποτε έρεε ζεστό νερό στον Άρη, εντοπίστηκε ένας εξωπλανήτης ορφανός από ήλιο, ενώ χάρη σε ένα εντυπωσιακό βαρυτικό φαινόμενο έγινε εφικτή η ανακάλυψη του πιο μακρινού γαλαξία του σύμπαντος.

Space News Report, κάθε Τετάρτη μόνο στο Techblog.
————————————————————————————————————————————

Επέστρεψε το πλήρωμα της Αποστολής 33
Ένα πλήρωμα βετεράνων από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Ιαπωνία επέστρεψε από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS) στη Γη τα ξημερώματα της περασμένης Δευτέρας με μια κάψουλα Soyuz ολοκληρώνοντας μια πτήση τεσσάρων μηνών. Το Soyuz TMA-05M αποσυνδέθηκε ενώ ο σταθμός βρισκόταν 412 χλμ πάνω από την Κίνα και προσεδαφίστηκε ομαλά στις χιονισμένες στέπες του Καζαχστάν λίγες ώρες αργότερα. Σε αυτό επέβαιναν η Αμερικανίδα Σανίτα Ουίλιαμς, ο Ρώσος Γιούρι Μαλεντσένκο και ο Ιάπωνας Ακιχίκο Χοσίντε. Και οι τρεις τους είχαν ζήσει επί 127 συνεχείς ημέρες στο διάστημα. Η Ουίλιαμς και ο Χοσίντε ολοκλήρωναν την δεύτερη πτήση τους στο διάστημα, ενώ ο Μαλεντσένκο την πέμπτη. Η κάψουλα προσγειώθηκε μόλις λίγα χλμ από την τοποθεσία-στόχο, βορειοανατολικά της πόλης Αρκαλύκ στο κεντρικό Καζαχστάν. Όταν το πλήρωμα εξήλθε από το σκάφος, κάθισε πλάι-πλάι σε ένα ειδικό κάθισμα και σκεπάστηκε με κουβέρτες για να προστατευτεί από το τσουχτερό κρύο που επικρατούσε (-10ο C). Η Ουίλιαμς που είχε αναλάβει την διακυβέρνηση της Αποστολής 33 στον ISS παρέδωσε τα καθήκοντα στον αστροναύτη Κέβιν Φορντ, ο οποίος με τους Ρώσους Ολέγκ Νοβίτσκι και Γιεβγκένι Ταρέλκιν παραμένουν στον σταθμό, έχοντας φτάσει εκεί στα τέλη του περασμένου Οκτωβρίου. Οι Ουίλιαμς, Μαλεντσένκο και Χοσίντε είχαν εκτοξευτεί σε τροχιά στα μέσα Ιουλίου και η Ουίλιαμς έγινε η δεύτερη γυναίκα κυβερνήτης του διαστημικού σταθμού στην ιστορία του τελευταίου. Στο μεταξύ οι τρεις αστροναύτες που παραμένουν στον ISS ξεκίνησαν την Αποστολή 34 και το πρόγραμμά τους αναμένεται να είναι αρκετά φορτωμένο. Το πλήρωμα θα υποδεχτεί άλλους τρεις αστροναύτες στα μέσα Δεκεμβρίου. Αν όλα πάνε καλά, ένα ρωσικό Soyuz που θα μεταφέρει τον Αμερικανό Τομ Μάρσμπερν, τον Καναδό Κρις Χάντφιλντ και τον Ρώσο Ρομάν Ρομανένκο, θα εκτοξευτεί προς τον ISS στις 19 του επόμενου μήνα.

————————————————————————————————————————————

Ζεστό νερό στον Άρη
Μπορεί το ρόβερ Curiosity να περιπλανιέται στον Άρη, αλλά η νεότερη ανακάλυψη που αφορά τον Κόκκινο Πλανήτη και τα αινίγματά του, έγινε στη Γη. Πρόσφατη επιστημονική μελέτη δείχνει ότι κάποτε υπήρξε νερό στον πλανήτη και μάλιστα αρκετά θερμό ώστε να υποστηρίζει την ύπαρξη ζωής. Η μελέτη προσδιόρισε ότι οι θερμοκρασίες του νερού στον Άρη κυμαίνονταν από 50 έως 150ο C. Τα μικρόβια στη Γη επιζούν άνετα σε αυτό το θερμοκρασιακό φάσμα –όπως πχ στις ηφαιστειακές θερμοπηγές του Πάρκου Γιέλλοουστοουν στην Αμερική. Το εντυπωσιακότερο είναι πως η ανακάλυψη αυτή έγινε χάρη στην ενδελεχή μελέτη μετεωριτών που προήλθαν από τον Άρη. Χρησιμοποιήθηκαν ισχυρότατα μικροσκόπια και εργασία προτύπωσης σε υπολογιστές. Οι μετεωρίτες με αρειανή προέλευση χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: σεργοτίτες, ναχλίτες και σασινίτες (shergottites, nakhlites, chassignites), ονόματα που προήλθαν από τις τοποθεσίες στις οποίες πρωτοανακαλύφθηκαν (Σεργκάτι-Ινδία, Νάχλα-Αίγυπτος, Σασινύ-Γαλλία). Η πιο ενδιαφέρουσα κατηγορία σε ό,τι αφορά την έρευνα νερού είναι οι ναχλίτες επειδή αυτό το είδος μετεωριτών περιέχει μικρές φλέβες γεμάτες ορυκτά τα οποία σχηματίστηκαν από τη δράση νερού κοντά στην επιφάνεια του Άρη. Η πρόσφατη μελέτη αφορούσε την έρευνα αυτών των ορυκτών. Μέχρι σήμερα μόνο οκτώ ναχλίτες έχουν ανακαλυφθεί. Όλοι τους είναι μικροί σε μέγεθος αλλά παρουσιάζουν σημαντική ποικιλομορφία σε ό,τι αφορά τα ορυκτά που περιέχουν. Η πρόσφατη έρευνα αφορούσε τον μετεωρίτη Λαφαγιέτ και έδειξε ότι το πρώτο ορυκτό που σχηματίστηκε στις φλέβες του ήταν ανθρακούχος σίδηρος. Αυτός θα πρέπει να σχηματίστηκε από πλούσιο σε διοξείδιο του άνθρακα νερό σε θερμοκρασία γύρω στους 150ο C. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα μικρόβια εκμεταλλεύονται τις χημικές αντιδράσεις του σχηματισμού των ορυκτών για να αποκτήσουν ενέργεια αλλά και χημικά στοιχεία πολύτιμα για την επιβίωσή τους.

————————————————————————————————————————————

Υπάρχουν και άστεγοι πλανήτες
Και από τον Κόκκινο Πλανήτη, στη διαστρική άβυσσο. Την περασμένη Τετάρτη μια ομάδα αστρονόμων ανέφερε ότι εντόπισε έναν εξωπλανήτη. Η ανακάλυψη αυτή δεν θα είχε και μεγάλη σημασία, αν ο πλανήτης ανήκε σε κάποιο άλλο ηλιακό σύστημα –ήδη έχουν ανακαλυφθεί εκατοντάδες. Όμως ο νεοανακαλυφθείς πλανήτης είναι… αδέσποτος. Προφανώς έχει ξεφύγει από κάποιο πλανητικό σύστημα και περιπλανιέται μόνος στο βαθύ διάστημα. Το αντικείμενο με την ονομασία CFBDSIR2149 πιστεύεται πως είναι ένας ψυχρός και νέος σε ηλικία πλανήτης που για άγνωστους λόγους ξέφυγε από τη βαρυτική έλξη του ήλιου του. Δεν είναι βεβαίως ο πρώτος από τους «ελευθέρας βοσκής» πλανήτες που ανακαλύπτονται, αλλά είναι ο κοντινότερος που έχει βρεθεί μέχρι στιγμής, αφού απέχει «μόλις» 100 έτη φωτός από τη Γη. Οι αρχικές παρατηρήσεις έδειχναν πως το αντικείμενο ήταν ίσως ένας καφέ νάνος, ένα «αποτυχημένο άστρο» που δεν έχει τον απαραίτητο όγκο ώστε να πυροδοτήσει τις πυρηνικές αντιδράσεις σύντηξης που θα το μετατρέψουν σε λαμπερό ήλιο. Όμως η θεωρία αυτή εγκαταλείφθηκε όταν οι αστρονόμοι πρόσεξαν ότι το αντικείμενο περιπλανιόταν κοντά σε ένα ρεύμα νεαρών κινούμενων άστρων με την ονομασία Κινούμενη Ομάδα ΑΒ της Δοράδος (ενός νότιου αστερισμού μερικώς ορατού από την Ελλάδα). Τα άστρα αυτά είναι περίπου 30, έχουν όλα την ίδια ηλικία, την ίδια σύσταση και κινούνται μαζί στο διάστημα. Η σχέση της ομάδας με το αντικείμενο επέτρεψε στους αστρονόμους να προσδιορίσουν την ηλικία του τελευταίου και να το κατατάξουν στους πλανήτες. Ο πλανήτης CFBDSIR2149 έχει ηλικία μεταξύ 50 και 120 εκατομμυρίων ετών και η θερμοκρασία του ανέρχεται γύρω στους 400ο C. Η μάζα του είναι 4-7 φορές μεγαλύτερη του Δία, του μεγαλύτερου κόσμου στο Ηλιακό μας Σύστημα.

————————————————————————————————————————————

Το πιο μακρινό αντικείμενο του Σύμπαντος
Και από την άμεση γαλαξιακή μας γειτονιά, μεταφερόμαστε πολύ μακρύτερα, τόσο πολύ που κυριολεκτικά δεν υπάρχει κάτι πιο πέρα. Συνδυάζοντας την ισχύ των διαστημικών τηλεσκοπίων Hubble και Spitzer της NASA καθώς επίσης και ένα από τους φυσικούς «φακούς ζουμ» του διαστήματος, μια ομάδα αστρονόμων κατόρθωσε να καταρρίψει το ρεκόρ του πιο μακρινού αντικειμένου στο Σύμπαν (από εμάς εννοείται). Αυτό είναι ένας γαλαξίας, ονόματι MACS0647-JD, σε απόσταση 13,7 δισεκατομμυρίων ετών φωτός. Αυτό βεβαίως σημαίνει ότι παρατηρούμε το γαλαξία αυτόν όπως ήταν πριν 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια, μόλις 420 εκατομμύρια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη –που θεωρείται σήμερα ότι υπήρξε η αιτία της δημιουργίας του Σύμπαντος. Με τον τρόπο αυτό μπορούμε να ρίξουμε μια ματιά στο βαθύ παρελθόν του Σύμπαντος, όταν αυτό είχε μόλις το 3% της σημερινής του ηλικίας. Για να ανακαλυφθεί ο γαλαξίας χρησιμοποιήθηκε ένα φαινόμενο γνωστό σαν Βαρυτικός Φακός –η βαρύτητα καμπυλώνει το φως συνεπώς ένας μαζικός γαλαξίας μπορεί να λειτουργήσει σαν μεγεθυντικός φακός, μεγεθύνοντας το φως πολύ μακρινών αντικειμένων. Με τον τρόπο αυτό, η διεθνής ομάδα CLASH (Cluster Lensing And Supernova Survey with Hubble) χρησιμοποιεί ογκώδη γαλαξιακά σμήνη για να μεγεθύνει μακρινούς γαλαξίες. Έτσι λοιπόν, το φως του MACS0647-JD ταξιδεύοντας στο σύμπαν παρεξέκλινε της πορείας του μετά από 8 δισεκατομμύρια έτη φωτός εξαιτίας της βαρυτικής επίδρασης του μαζικού γαλαξιακού σμήνους MACS J0647+7015. Χάρη στο βαρυτικό αυτό φακό, το φως του μακρινού γαλαξία εμφανίζεται μέχρι και οκτώ φορές ισχυρότερο. Πάντως ο MACS0647-JD είναι τόσο μικρός που ίσως βρίσκεται στα πρώτα βήματα του σχηματισμού του. Η ανάλυση δείχνει ότι έχει πλάτος ίσως μικρότερο από 600 έτη φωτός (ο δικός μας έχει διάμετρο πάνω από 150.000 έτη φωτός). Οι αστρονόμοι εκτιμούν ότι ένας τυπικός γαλαξίας παρόμοιας ηλικίας θα πρέπει να έχει διάμετρο γύρω στα 2.000 έτη φωτός.

————————————————————————————————————————————

www.vembos.gr